Het idee
Waar komt De Vraag Vandaag vandaan?
'Een goede vraag zet de hersenen aan'
Nadat ze vijf boeken hadden gemaakt voor Grej of the day – de populaire lessen met het raadsel - vonden ze het tijd voor ‘lesmateriaal waar iedereen het over heeft’. En zo bedachten Daniëlle Friedeman en Donald Suidman iets nieuws: De Vraag Vandaag. Elke week een verse korte les over een onderwerp uit de actualiteit. Wereldoriëntatie, nieuwsbegrip en burgerschap komen erin samen.
Op het kantoor van uitgeverij Pienter Publishers in Utrecht vertellen de mensen achter De Vraag Vandaag - eindredacteur Daniëlle Friedeman en uitgever Donald Suidman – over hun nieuwste project. ‘We hebben er veel zin in’, zegt Donald. ‘De afgelopen maanden hebben we proefgedraaid, en nu gaan we echt van start.’
Gevoel van urgentie
Eerder maakten ze vijf boeken voor Grej of the day. Daniëlle: ‘Dat vonden we erg leuk. We hebben het recept gaandeweg steeds verder verfijnd, zodat de leerkracht met minimale voorbereidingstijd een geweldige les kan geven. Het bleek ontzettend leuk om over gave onderwerpen als Diego Maradonna of de Verboden Stad te praten. Maar we misten wel een beetje de urgentie: waarom hebben we het nú over dit onderwerp?’
Helemaal digitaal
Donald: ‘We wilden graag iets maken wat er vandaag toe doet. Iets waarmee je kunt thuiskomen. Actuele onderwerpen kun je niet kwijt in boeken. Het moest daarom iets nieuws worden en helemaal digitaal. Zo is De Vraag Vandaag geboren.’
42 lessen per jaar
Bij De Vraag Vandaag krijg je als leerkracht elke schoolweek, 42 weken per jaar, een actuele les. Het materiaal is een paar dagen eerder samengesteld door het redactieteam van De Vraag Vandaag. Je leest online de achtergrondinformatie. Voor je neus ligt een ‘placemat’ met alle ingrediënten van de les: de aanleiding voor de les, de steekwoorden van het verhaal, een overzicht van alle bijbehorende slides, en prikkelende vragen. Dit helpt je om aan de hand van een kant-en-klare presentatie op het digibord je verhaal te vertellen.
Alles begint met een vraag
De naam verraadt het al: elke les begint met een vraag naar aanleiding van iets wat in het nieuws is. Donald: ‘Vaak een vraag die bewust of onbewust al leeft. Uit onderzoek blijkt dat een goede vraag de nieuwsgierigheid prikkelt. De hersenen gaan “aan”.’
Storytelling
Donald: ‘De lessen zijn helemaal plug and play. Tegelijk moedigen we leerkrachten aan om het verhaal op hun eigen manier te vertellen. Uiteindelijk is jouw enthousiasme de grootste succesfactor. Je vraagt bijvoorbeeld eerst wat je leerlingen al van het onderwerp weten. Na afloop praat je na over de antwoorden, of je zoekt met je groep extra informatie over het onderwerp.’
De vraag achter het nieuws
Daniëlle: ‘Met De Vraag Vandaag behandel je niet het nieuws, maar je gaat in op een vraag die het nieuws oproept. Gaat het in de krant over een probleemwolf, dan maken wij bijvoorbeeld een les over de vraag: Waar was de wolf al die tijd? In 10 tot 15 minuten geef je daar een gave les over. Heb je tijd, dan kun je er al improviserend nog van alles bij halen. Zoals: wat vinden we van de komst van de wolf? Of: Zijn er meer probleemdieren en hoe gaan we daarmee om? En je kunt ook een meer filosofische kant op met vragen als: Zouden dieren ons ook als een probleem ervaren?’
Weten is leuk
Daniëlle en Donald hebben allebei een journalistieke achtergrond. Donald: ‘Wij zijn dol op nieuws, maar ook nieuwsgierig naar de verhalen erachter.’ Daniëlle: ‘Ik heb van jongs af aan meegekregen hoe leuk het is om dingen te weten. Mijn vader was wetenschapsjournalist voor De Volkskrant en werkte ook voor het TV-programma Daar vraag je me wat. Ook met Grej of the day hebben we gezien dat leerlingen én leerkrachten het ontzettend leuk vinden om dingen te weten. En terecht.’
Feitenkennis
Donald heeft zich afgelopen jaren als onderwijsuitgever erin verdiept hoe kinderen het beste leren. ‘Feitenkennis is ontzettend belangrijk. Daar komen we steeds meer achter in het onderwijs. Uit onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat Nederlandse leerlingen steeds meer moeite hebben met het begrijpen van teksten. Maar het helpt niet om ze nog meer te vermoeien met signaalwoorden en andere trucjes om een tekst te doorgronden. Wat wel helpt, is zorgen dat ze gewoon meer weten.’
Tussendoor
Hoe past De Vraag Vandaag in het al overvolle lesprogramma van scholen? Donald: ‘Onze ervaring is dat je als leerkracht zo’n korte les er zonder problemen bij kunt doen, als deze tenminste écht interessant is. Vaak ben je zo veel tijd bezig met rekenen en taal, dat je graag even iets anders tussendoor doet. Natuurlijk proberen wij de overbelaste leerkracht wel tegemoet te komen door de benodigde voorbereidingstijd zo kort mogelijk te houden.’
Wereldoriëntatie en burgerschap
Daniëlle: ‘Met De Vraag Vandaag geef je ook perfect invulling aan wereldoriëntatie en burgerschap. We zorgen ervoor dat de onderwerpen die in een jaar aan bod komen ontzettend gevarieerd zijn en altijd een relatie hebben met de kerndoelen van oriëntatie op jezelf en de wereld. Zo geef je invulling aan veel doelen tegelijk. De Vraag Vandaag gaat niet zomaar over interessante feitjes, maar is er steeds op gericht om de wereld om je heen beter te begrijpen.’
ChatGPT
Is het maken van zulke lessen niet veel makkelijker geworden door AI? Donald: ‘Nee joh. AI maakt het alleen maar lastiger om feiten van nepnieuws te onderscheiden. AI-tools herkauwen alles wat ze op internet tegenkomen, en daar zit veel onzin tussen. We vermijden toepassingen als ChatGPT daarom zo veel mogelijk. Ze kunnen wel helpen om te ontdekken dat er aan elk onderwerp veel kanten zitten, maar je kunt er niet op vertrouwen dat de resultaten ook kloppen.’
Mediawijsheid
Daniëlle: ‘Wat dat betreft draagt De Vraag Vandaag ook bij aan mediawijsheid. We weten inmiddels namelijk dat feitenkennis de beste manier is om nepnieuws te herkennen.’
Polarisatie
Sommige controversiële onderwerpen zijn lastig te bespreken in de klas. Hoe gaan jullie daarmee om? Donald: ‘Het is inderdaad uitdagend om het te hebben over onderwerpen waarover Nederlanders sterk verdeeld zijn, zoals Israël en Gaza of de aanwezigheid van de wolf. De Vraag Vandaag zal dat soort onderwerpen neutraal behandelen. We hebben ons onder meer laten inspireren door terrorismedeskundige Beatrice de Graaf. Zij adviseert om het bij zulke thema’s te hebben over de vraag hoe het allemaal zo is gekomen. We willen dat kinderen de wereld om hen heen beter gaan begrijpen, maar het is niet de bedoeling om de polarisatie de klas in te halen.’
Daniëlle: ‘Dat is trouwens wel een goed onderwerp. Wat is polarisatie eigenlijk? Ik noteer hem…
